การที่คณะกรรมการโอลิมปิกสากลเชิญกรุงเทพมหานครและจังหวัดชลบุรีเข้าสู่กระบวนการ Targeted Dialogue ร่วมกับเมืองอาซุนซิออนของปารากวัย และเมืองซันติอาโกของชิลี ในเดือนธันวาคม 2568 เพื่อพิจารณาคัดเลือกเจ้าภาพยูธโอลิมปิกเกมส์ฤดูร้อน 2030 ก่อนการลงคะแนนของสมาชิก IOC ในกลางปี 2569 (1) ถูกสื่อสารต่อสาธารณะในประเทศไทยในลักษณะที่ใกล้เคียงกับการประกาศชัยชนะ การตีความเช่นนี้เป็นปัญหาทั้งในเชิงกระบวนการและในเชิงปรัชญา เพราะ Targeted Dialogue ในรูปแบบใหม่หลัง Olympic Agenda 2020 ไม่ใช่ใบรับรองความพร้อม แต่เป็นช่วงเวลาที่ IOC ตรวจสอบ Delivery Risk อย่างเข้มข้นที่สุด และเหนือสิ่งอื่นใด เป็นช่วงเวลาที่เจ้าภาพต้องพิสูจน์ว่าโครงการของตนสอดคล้องกับปรัชญาโอลิมปิกที่บัญญัติไว้ในกฎบัตรโอลิมปิกอย่างแท้จริง ไม่ใช่เพียงในระดับวาทกรรม (1)
วันนี้จะขอเสนอมุมมองเชิงวิชาการจึงต้องเริ่มต้นจากปรัชญาก่อน ก่อนที่จะลงสู่ตัวเลขงบประมาณและจำนวนสนามกีฬา หลักการพื้นฐานของปรัชญาโอลิมปิก (Fundamental Principles of Olympism) ที่ ปิแอร์ เดอ กูแบร์แต็งได้มอบไว้แก่คนรุ่นต่อมา และ กฎบัตรโอลิมปิกฉบับปัจจุบันบัญญัติเป็นเจ็ดข้อ นิยามโอลิมปิกว่าเป็น “ปรัชญาแห่งชีวิตที่ยกระดับและผสานคุณสมบัติด้านกาย จิตใจ และเจตจำนงเข้าด้วยกันอย่างสมดุล โดยผสมผสานกีฬาเข้ากับวัฒนธรรมและการศึกษา เพื่อสร้างวิถีชีวิตที่ตั้งอยู่บนความสุขในความพยายาม คุณค่าทางการศึกษาของแบบอย่างที่ดี ความรับผิดชอบทางสังคม และความเคารพต่อหลักจริยธรรมสากล” (2) หลักการข้อที่สามระบุว่าเป้าหมายของโอลิมปิกคือ “การวางกีฬาไว้ในการรับใช้พัฒนาการที่ประสานสอดคล้องของมนุษย์ เพื่อส่งเสริมการสถาปนาสังคมที่สงบสุขซึ่งใส่ใจในการธำรงรักษาศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์” และที่สำคัญสำหรับการวินิจฉัยกรณีไทย หลักการข้อที่ห้าและหกระบุว่าการกีฬาต้องอยู่บนพื้นฐานของ “ความเป็นอิสระทางการเมือง ธรรมาภิบาลที่ดี และการห้ามการเลือกปฏิบัติ” (3)
เป้าหมายของโอลิมปิกคือการวางกีฬาไว้ในการรับใช้พัฒนาการที่ประสานสอดคล้องของมนุษย์ เพื่อส่งเสริมการสถาปนาสังคมที่สงบสุขซึ่งใส่ใจในการธำรงรักษาศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ กฎบัตรโอลิมปิก หลักการพื้นฐานข้อที่สาม
ถ้าเราเคยได้ศึกษาเกี่ยวกับปรัชญาโอลิมปิก แล้ว ลองมาตั้งคำถามว่า “ไทยพร้อมหรือไม่” ให้กลายเป็นคำถามที่ลึกกว่าคือ “การเสนอตัวของไทยสอดคล้องกับปรัชญาที่อ้างถึง หรือใช้ปรัชญาเป็นเพียงเครื่องมือ มากน้อยเพียงใด” คำตอบนี้เป็นกุญแจไขความเข้าใจสถานการณ์ทั้งหมด เพราะปัญหาของระบบกีฬาไทยที่เห็นได้ชัดเจนในกรณีซีเกมส์ 2568 และการยกเลิก AIMAG 2564 ไม่ใช่เพียงปัญหาทางเทคนิค แต่เป็นการแสดงออกเชิงปรัชญาว่าระบบไม่ได้ถือว่าหลักการธรรมาภิบาลและสนับสนุนพัฒนาการของเยาวชนเป็นปัจจัยตัดสินใจ
หลักฐานเชิงประจักษ์ที่หนักที่สุดคือซีเกมส์ครั้งที่ 33 ในเดือนธันวาคม 2568 ที่ใช้พื้นที่และสนามชุดเดียวกับที่เสนอใน YOG 2030 หลายชาติสมาชิกร้องเรียนอย่างเป็นทางการเรื่องธงชาติผิด อาหารฮาลาลขาดแคลน การขนส่งล่าช้า และความสับสนเรื่องที่พักโรงแรม (4) ทีมชาติบางทีมต้องรอรถรับที่สนามบินสุวรรณภูมิห้าถึงหกชั่วโมง (5) พิธีเปิดสนามฟุตบอลของเวียดนามและลาว เพลงชาติไม่สามารถเปิดได้เพราะเจ้าหน้าที่ระบบเสียงของการกีฬาแห่งประเทศไทยหมดเวลางานและปิดระบบกลับบ้านไปก่อนการแข่งขัน (6) และบริษัทผู้ผลิตพิธีเปิด-ปิดที่เตรียมงานมาเจ็ดเดือนถูกยกเลิกสัญญากระทันหัน (6) ในมิติการจัดการกีฬาเชิงเทคนิค สิ่งเหล่านี้สะท้อนความล้มเหลวของระบบลอจิสติกส์ แต่ในมิติปรัชญาโอลิมปิก สิ่งเหล่านี้คือการละเมิดหลักการพื้นฐานข้อที่สี่ของกฎบัตรโอลิมปิก ที่ว่าการกีฬาเป็น “สิทธิมนุษยชน” และผู้เข้าร่วมแข่งขันทุกคนต้องได้รับการปฏิบัติด้วยความเคารพต่อศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ (2) การที่นักฟุตบอลประเทศเพื่อนบ้านต้องร้องเพลงชาติของตนเองด้วยเสียงเปล่าที่ราชมังคลากีฬาสถาน ไม่ใช่ความผิดพลาดทางเสียง แต่เป็นการดูหมิ่นเชิงสัญลักษณ์ต่อจิตวิญญาณของขบวนการกีฬาที่ไทยกำลังขออาสาเป็นเจ้าภาพ
ปัญหาเชิงโครงสร้างที่ลึกกว่านั้นคือกรณี AIMAG 2021 ที่สภาโอลิมปิกแห่งเอเชียตัดสินใจยกเลิกการจัดงานเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2567 หลังคณะกรรมการจัดการแข่งขันไม่สามารถปฏิบัติตามเก้าเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในสัญญาเจ้าภาพ (7) สาเหตุที่ OCA ระบุชัดเจนคือการขาดงบประมาณและโครงสร้างพื้นฐาน (8) โดยมีงบประมาณที่ยังไม่ได้ถูกจัดสรรลงมาส่งผลให้เกิดการขาดดุลกว่า 1,300 ล้านบาท (9) สิ่งที่ทำให้กรณีนี้สำคัญต่อการประเมิน YOG 2030 คือ AIMAG 2021 ใช้รูปแบบสัญญาเจ้าภาพและพื้นที่จัดงานชุดเดียวกับที่เสนอใน YOG รอบนี้ ผู้บริหารองคาพยพชุดเดียวกัน และระบบงบประมาณรัฐชุดเดียวกัน เมื่อย้อนกลับไป อีกหนึ่งช่วงเวลา การเสนอตัว YOG 2010 ที่ไทยแพ้สิงคโปร์ก็มีเหตุผลของการแพ้ที่เกือบเหมือนกันคืองบประมาณต่ำและสนามแข่งกระจายตัวเกินไป (10) สิบหกปีระหว่าง 2010 ถึง 2026 ไม่ได้เกิดการเรียนรู้เชิงโครงสร้าง การถอดบทเรียนอะไรเลย เกิดเพียงการเปลี่ยนถ้อยคำในเอกสารเสนอตัว
ควรย้อนกลับไปดูว่าอะไรทำให้สิงคโปร์ 2010 ซึ่งเป็นยูธโอลิมปิกครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ประสบความสำเร็จในระดับที่ IOC มอบเครื่องราชอิสริยาภรณ์โอลิมปิกชั้นทองให้แก่ประธานาธิบดีและนายกรัฐมนตรีของสิงคโปร์ (11) ปัจจัยที่นักวิชาการระบุไว้คือสามประการ ประการแรก สิงคโปร์ใช้โมเดลที่กระชับและบริหารจัดการได้จริง โดยใช้งบประมาณเพียงไม่ถึงร้อยละ 10 ของงบโอลิมปิกฤดูร้อนปกติเพื่อจัดงานที่มีขนาดหนึ่งในสามของโอลิมปิก (12) ประการที่สอง รัฐบาลสิงคโปร์ออกหนังสือรับประกันงบประมาณส่วนต่างที่ขาดอย่างเป็นทางการตั้งแต่ก่อนการเสนอตัว ประการที่สาม และสำคัญที่สุดในเชิงปรัชญาโอลิมปิก สิงคโปร์วางแผนมรดกทางสังคมล่วงหน้าตั้งแต่ก่อนได้สิทธิ์เจ้าภาพ ผ่านการก่อตั้ง Singapore Olympic Foundation ที่ได้รับเงินบริจาค 10 ล้านดอลลาร์สิงคโปร์จากนายปีเตอร์ ลิม นักธุรกิจ มาตั้งทุนการศึกษาให้นักกีฬาเยาวชนกว่า 2,900 คนจนถึงปัจจุบัน ซึ่งเป็นรากฐานที่ทำให้โจเซฟ สคูลิง คว้าเหรียญทองโอลิมปิกครั้งแรกของสิงคโปร์ในริโอ 2016 (13) มรดกของยูธโอลิมปิกในสิงคโปร์จึงไม่ใช่สนามกีฬาที่ทิ้งร้าง แต่เป็นโครงสร้างทางสังคมที่ผลิตนักกีฬาและพลเมืองคุณภาพต่อเนื่องสิบกว่าปี
กรณีบัวโนสไอเรส 2018 ให้บทเรียนที่สอดคล้องกับปรัชญาโอลิมปิกในมิติของความรับผิดชอบทางสังคมยิ่งกว่า อาร์เจนตินาวางแผนให้หมู่บ้านนักกีฬายูธโอลิมปิกหลังจากจบงานถูกแปลงเป็นที่อยู่อาศัยราคาถูกสำหรับประชาชนกว่า 6,000 คน สร้างชุมชนใหม่ในย่านที่ขาดแคลนที่อยู่อาศัย (14) เด็กชาวบัวโนสไอเรสกว่าหนึ่งล้านคนได้รับประโยชน์จากโปรแกรมการศึกษาด้านกีฬาและคุณค่าโอลิมปิก เด็กในเขต Villa 31 ซึ่งเป็นชุมชนแออัดใจกลางเมืองได้รับศูนย์กีฬาชุมชนเป็นมรดกถาวร (15) เด็กผู้หญิงในชุมชนรายได้น้อยได้เข้าโปรแกรม One Win Leads to Another ของ UN Women ที่ใช้กีฬาเป็นเครื่องมือสร้างทักษะภาวะผู้นำ (15) นี่คือการตีความปรัชญาโอลิมปิกในเชิงปฏิบัติ คือการวางกีฬาในการรับใช้พัฒนาการของมนุษย์และการสถาปนาสังคมที่สงบสุข ตามที่หลักการพื้นฐานข้อที่สามบัญญัติไว้ บัวโนสไอเรสไม่ได้เป็นเจ้าภาพยูธโอลิมปิกเพราะอยากแสดงความยิ่งใหญ่ของอาร์เจนตินา แต่เพราะใช้ยูธโอลิมปิกเป็นเครื่องมือเร่งกระบวนการพัฒนาเมืองและการสร้างความเท่าเทียมที่มีอยู่ในแผนพัฒนาระยะยาวอยู่แล้ว
ในทางกลับกัน กรณีล้มเหลวระดับโลกให้บทเรียนเชิงโครงสร้างที่ไทยควรศึกษาให้ดีก่อนเดินหน้า เอเธนส์ 2004 ใช้งบประมาณราว 1.1 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ การขาดแผนการใช้สนามหลังโอลิมปิกที่ชัดเจนทำให้สนามส่วนใหญ่ทรุดโทรม สนามกีฬาทางน้ำ สนามเรือคายัก และสนามเบสบอลถูกทิ้งร้างกลายเป็นหลักฐานเชิงทัศนวิสัยของความสิ้นเปลือง ในขณะที่กรีซต้องเผชิญวิกฤตหนี้สาธารณะหลังจากนั้น (16, 17) มอนทรีออล 1976 ใช้เวลาสามสิบปีจึงจะใช้หนี้ที่ก่อจากการสร้างสนามโอลิมปิกเสร็จ ริโอเดจาเนโร 2016 ใช้งบประมาณกว่า 13 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ พร้อมด้วยการขับไล่ชุมชนฟาเวลา การประท้วงรุนแรง และสนามแข่งจำนวนมากที่กลายเป็นสิ่งที่อัยการสหพันธ์บราซิลเรียกว่า “ช้างเผือก” หลังจบการแข่งขัน (18) สิ่งที่กรณีเหล่านี้มีร่วมกันคือการขาดธรรมาภิบาล การเร่งรัดการตัดสินใจภายใต้กรอบเวลาทางการเมือง และการขาดแผนมรดกทางสังคมที่ชัดเจน ซึ่งเป็นปัจจัยที่ Harvard Business School ระบุไว้ในการวิเคราะห์เชิงระบบของ White Elephant (19) ทุกตัวแปรเหล่านี้ปรากฏชัดในระบบกีฬาไทยปัจจุบัน
White Elephant หรือ โอลิมปิกช้างเผือก หมายถึงปรากฏการณ์ที่สถานที่จัดการแข่งขันและโครงสร้างพื้นฐานของโอลิมปิกถูกทิ้งร้าง ไม่ได้ใช้งาน หรือกลายเป็นภาระทางการเงินที่ไม่ยั่งยืนสำหรับเมืองเจ้าภาพหลังจากการแข่งขันสิ้นสุดลง ตัวอย่างที่พบได้ทั่วไป ได้แก่ เอเธนส์ 2004 ซึ่งสถานที่จัดการแข่งขันทรุดโทรม และสถานที่จัดการแข่งขันเฉพาะทางที่มีราคาแพงสำหรับปักกิ่ง 2008 หรือโซชี 2014 ซึ่งก่อให้เกิดหนี้สินระยะยาวและค่าบำรุงรักษาที่สูง
บาร์เซโลนา 1992 และลอนดอน 2012 เป็นสองกรณีที่นักวิชาการใช้เป็นแบบอย่างของความสำเร็จ ปัจจัยร่วมที่ทั้งสองเมืองมีคือเสถียรภาพทางการเมืองในระยะยาว การวางแผนเชิงยุทธศาสตร์ที่ออกแบบโอลิมปิกให้เป็นเครื่องมือเร่งแผนพัฒนาเมืองที่มีอยู่แล้ว และโครงสร้างการกำกับดูแลที่เป็นอิสระจากการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง (20) บาร์เซโลนาเปลี่ยนชายฝั่งอุตสาหกรรมที่ทรุดโทรมเป็นชายหาดสาธารณะระดับโลก ลอนดอนเปลี่ยนพื้นที่ปนเปื้อนสารพิษทางตะวันออกเป็นโอลิมปิกพาร์คที่ในปัจจุบันเป็นย่านเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ทั้งสองเมืองใช้โอลิมปิกเป็นข้ออ้างเชิงนโยบายในการเร่งแผนเดิม ไม่ใช่การคิดสนามใหม่หลังได้สิทธิ์เจ้าภาพ และที่สำคัญที่สุดในเชิงปรัชญา ทั้งสองเมืองมีความต่อเนื่องของรัฐบาลและความต่อเนื่องของแผนข้ามรัฐบาลในระดับที่ระบบไทยไม่สามารถเทียบได้
เมื่อนำกรณีศึกษาเหล่านี้มาวางทาบลงบนสถานการณ์ของไทย จะเห็นความขัดแย้งเชิงปรัชญาระหว่างสิ่งที่การเสนอตัวประกาศกับสิ่งที่ระบบสามารถส่งมอบได้จริง วาระโอลิมปิก 2020 ที่ IOC ประกาศใช้ตั้งแต่ปี 2557 และวาระโอลิมปิก 2020+5 ที่ขยายต่อ ระบุชัดว่าเจ้าภาพในยุคใหม่ต้องไม่สร้างช้างเผือก White Elephant แต่ ต้องมีความยั่งยืน ต้องมีมรดกทางสังคมที่จับต้องได้ และต้องมีโครงสร้างการกำกับดูแลที่โปร่งใส (21) จากการศึกษาของ IOC เองที่สำรวจสนามถาวร 817 แห่งจากโอลิมปิกในอดีต พบว่าการสร้างสนามใหม่โดยไม่มีแผนการใช้งานหลังเกมส์เป็นปัจจัยหลักที่นำสู่การกลายเป็นช้างเผือก ในขณะที่เจ้าภาพที่ใช้สนามที่มีอยู่หรือสนามชั่วคราวเป็นหลักมีอัตราการใช้งานหลังโอลิมปิกที่สูงที่สุด (22) ในมิตินี้การที่ไทยอ้างนโยบายใช้สนามที่มีอยู่ร้อยละ 100 จึงดูสอดคล้องกับวาระโอลิมปิก แต่เมื่อตรวจสอบลึกลงไปจะพบว่าการอ้างนี้แก้ปัญหาเฉพาะมิติของช้างเผือกเชิงกายภาพ ไม่ได้แก้ปัญหามิติของช้างเผือกเชิงสถาบัน ซึ่งคือการสร้างองคาพยพการบริหารชั่วคราวเฉพาะกิจที่จะถูกยุบเลิกหลังจบงาน ทิ้งความรู้และประสบการณ์ไว้กับเครือข่ายที่ไม่สามารถถ่ายทอดต่อในระบบราชการได้
ในมิติเปรียบเทียบกับคู่แข่ง ไทยเป็นรายที่อ่อนแอที่สุดในสามรายด้วยมาตรวัดของปรัชญาโอลิมปิก อาซุนซิออนใช้โมเดล Single-Cluster และ Single Olympic Village ที่ IOC ระบุว่าเป็นรูปแบบที่พึงประสงค์ในยุค Cost-Containment เพื่อยกระดับประสบการณ์นักกีฬา (23) ปารากวัยมี Track Record สดใหม่จาก Junior Pan American Games 2025 ที่ประสบความสำเร็จ (24) และได้รับสิทธิ์จัด Pan American Games 2031 ซึ่งสร้าง economies of scale อย่างมีนัยสำคัญ (25) รัฐบาลปารากวัยรับประกันงบประมาณร้อยละ 95 ส่วนซันติอาโกรัฐบาลสนับสนุนร้อยละ 70 แต่รับประกันการรับผิดชอบส่วนต่างที่ขาดและรับประกันการก่อสร้างหมู่บ้านนักกีฬาอย่างเป็นกฎหมาย (25) โดยมี Pan American Games 2023 Legacy ที่ผ่านการ stress-test ในระดับมหกรรมกีฬาที่ใหญ่กว่ายูธโอลิมปิก ในขณะที่ไทยเสนอร้อยละ 80 โดยไม่มีการรับประกันส่วนต่างและยังไม่ออกหนังสือรับรองทางการเงินจากคณะรัฐมนตรีอย่างเป็นทางการ (1) ในเชิงปรัชญา ปารากวัยและชิลีกำลังใช้ยูธโอลิมปิกเป็นเครื่องมือต่อยอดยุทธศาสตร์การพัฒนากีฬาและสังคมที่มีอยู่แล้ว ในขณะที่ไทยกำลังใช้ยูธโอลิมปิกเป็นจุดหมายในตัวเอง ซึ่งเป็นการสลับลำดับระหว่างวิธีการกับเป้าหมายที่ปรัชญาโอลิมปิกประณามชัดเจน
ปัญหาของไทยไม่ใช่ปัญหาทรัพยากร แต่เป็นปัญหา Principal-Agent อันเกิดจากโครงสร้างกำกับดูแลที่กระจัดกระจายระหว่างคณะกรรมการโอลิมปิกแห่งประเทศไทย การกีฬาแห่งประเทศไทย กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา และคณะรัฐมนตรี โดยไม่มีกลไก Permanent Organising Committee ที่มีอำนาจตัดสินใจชัดเจนข้ามรัฐบาล ไม่มีกฎหมายเฉพาะผูกมัดงบประมาณข้ามปีงบประมาณ และไม่มีการแยกหน้าที่ระหว่าง Strategic Owner กับ Operational Delivery Body อย่างที่ประเทศที่จัดมหกรรมกีฬาสำเร็จมีกัน ทุกครั้งที่รัฐบาลเปลี่ยน นโยบายเปลี่ยน คน Key Personnel เปลี่ยน สัญญาเจ้าภาพจึงสะดุด คำพูดของนายกรัฐมนตรีที่ว่า “จะวัดผลก็ไม่ทันแล้ว สภาก็จะยุบในอีกไม่นาน” (6) ขณะที่ตอบเรื่องปัญหาซีเกมส์ คือคำตอบที่ดังที่สุดต่อคำถามที่ IOC จะถามว่าใครคือผู้รับผิดชอบในปี 2030 และเป็นการละเมิดหลักการพื้นฐานข้อที่ห้าของปรัชญาโอลิมปิกที่ระบุว่าการกีฬาต้องอยู่บนพื้นฐานของความเป็นอิสระทางการเมืองและธรรมาภิบาลที่ดี (3) อย่างชัดเจน
การจัดมหกรรมกีฬาโดยปราศจากธรรมาภิบาลคือการนำสัญลักษณ์ของขบวนการโอลิมปิกมาใช้สนับสนุนระบบที่ปรัชญาโอลิมปิกเองตั้งใจจะปฏิรูป
เมื่อภาพของความไม่พร้อมชัดในระดับนี้ คำถามที่ตามมาในเชิงเศรษฐศาสตร์การเมืองของกีฬาคือ เหตุใดคณะกรรมการโอลิมปิกแห่งประเทศไทยและการกีฬาแห่งประเทศไทยยังคงเดินหน้าเสนอตัวอย่างหนักแน่น ทั้งที่หลักฐานทุกชิ้นบ่งชี้ว่าการลงสนามครั้งนี้มีความเสี่ยงสูง คำตอบนี้ตรงไปตรงมา กว่าที่ผู้เกี่ยวข้องยอมรับได้ในทางการ และต้องวินิจฉัยจากกรอบเศรษฐศาสตร์การเมืองของกีฬาที่นักวิชาการตะวันตกใช้กับกรณีโดฮา โซชิ และริโอ มากกว่าจากกรอบการพัฒนากีฬาตามวาทกรรมทางการ
ลองวิเคราะห์แรงบันดาลใจในการเสนอตัวเป็นเจ้าภาพกันดู
แรงบันดาลใจประการแรกคือสิ่งที่ในวรรณกรรมเรียกว่า Bid as Prize หรือการประมูลในฐานะรางวัลในตัวมันเอง เพราะกระบวนการเสนอตัว ตั้งแต่การจัดตั้งคณะกรรมการอำนวยการ การจ้างที่ปรึกษา การเดินทางไปสังเกตการณ์มหกรรมกีฬาในต่างประเทศ การจัดประชุมต้อนรับคณะ IOC การจ้างผลิตเอกสารและวิดีโอเสนอตัว ล้วนสร้างกระแสงบประมาณ การเดินทาง และผลพลอยได้เชิงสถานะที่ไหลลงสู่เครือข่ายของผู้เกี่ยวข้องโดยตรง ไม่ว่าจะแพ้หรือชนะการลงคะแนนในที่สุด
ในกรณีของไทย ไทยเสนอตัวจัด YOG ตั้งแต่ปี 2010 และได้สิทธิ์จัด AIMAG 2021 ระหว่างทาง การได้สิทธิ์ AIMAG ก็สร้างกระแสงบประมาณเตรียมงานหลายปี แม้สุดท้ายงานจะถูกยกเลิก ผู้ที่ได้ประโยชน์จากกระบวนการเตรียมงานก็ยังได้รับประโยชน์ไปแล้วโดยที่ไม่ต้องส่งมอบผลงาน ระบบที่กระบวนการให้รางวัลแก่ตัวเองโดยไม่ผูกกับผลลัพธ์ คือระบบที่จะเสนอตัวต่อไปไม่ว่าจะมีโอกาสสำเร็จเพียงใด นี่คือการบิดเบือนเชิงโครงสร้างของหลักการ “ความสุขในความพยายาม” ที่กูแบร์แต็งวางไว้ เพราะความสุขในความพยายามได้ถูกแทนที่ด้วยความสุขในกระบวนการที่ไม่ต้องผูกกับผลลัพธ์
แรงบันดาลใจประการที่สองคือทุนเชิงสถานะของบุคคลและองค์กร (Status Capital) การเป็นเจ้าภาพยูธโอลิมปิกสำหรับ NOCT คือการตอกย้ำสถานะของกรรมการ IOC ของไทยในเวทีสากลและเพิ่มอำนาจต่อรองภายในขบวนการโอลิมปิก
สำหรับผู้บริหาร ทางด้านการกีฬา คือเส้นทางต่อยอดอาชีพ สำหรับนักการเมืองที่กำกับดูแลกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาคือผลงานชิ้นใหญ่สำหรับการรณรงค์ทางการเมือง สำหรับสหพันธ์กีฬาแห่งชาติคือการได้พื้นที่ในรายการแข่งขันและงบประมาณพัฒนานักกีฬา ทุนเชิงสถานะนี้ไม่ใช่สิ่งผิดในตัวเอง แต่กลายเป็นปัญหาเมื่อกลายเป็นแรงผลักหลักของการตัดสินใจเชิงนโยบายแทนที่การประเมินศักยภาพและผลประโยชน์สาธารณะอย่างเป็นกลาง
บทความเรื่อง Mega-event Boosterism เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า Elite Capture คือการที่ชนชั้นนำในวงการกีฬาผลักดันการประมูลเพราะตัวการประมูลเป็นเครื่องมือสะสมทุนเชิงสถานะของตน โดยที่ความเสี่ยงและภาระตกอยู่กับรัฐและภาษีของประชาชน (26) ในกรอบปรัชญาโอลิมปิก สิ่งนี้คือการกลับด้านความสัมพันธ์ระหว่างขบวนการโอลิมปิกกับผู้นำ คือผู้นำใช้ขบวนการเป็นเครื่องประดับสถานะ แทนที่ขบวนการจะใช้ผู้นำเป็นเครื่องมือพัฒนาเยาวชน
แรงบันดาลใจประการที่สามคือกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างและการสร้างห่วงโซ่อุปทาน แม้นโยบายจะระบุว่าใช้สนามที่มีอยู่ร้อยละ 100 แต่การจัดมหกรรมกีฬาขนาดนี้ยังต้องอาศัยการปรับปรุงสนาม การติดตั้งโครงสร้างชั่วคราว ระบบไฟฟ้าและสื่อสาร การถ่ายทอดสด การรักษาความปลอดภัย การขนส่ง การประชาสัมพันธ์ และการให้บริการที่พัก ซึ่งล้วนเป็นโอกาสในการจัดซื้อจัดจ้างที่มีมูลค่าสูง ระบบจัดซื้อจัดจ้างของไทยที่มีลักษณะเครือข่ายสูงมีแนวโน้มที่ผลประโยชน์ส่วนใหญ่จะหมุนเวียนอยู่ในเครือข่ายเดิม โดยเฉพาะในโครงการที่มี time pressure และ political cover การเสนอตัวจัดมหกรรมกีฬาจึงเปิดโอกาสให้กลุ่มผู้รับเหมา ผู้ผลิตอุปกรณ์กีฬา ผู้ให้บริการอีเวนต์ ผู้ผลิตสื่อโฆษณา และผู้ให้บริการโรงแรม ที่มีสายสัมพันธ์กับฝ่ายจัดงาน ได้มีรายได้ก้อนใหญ่ในช่วงเวลาที่มีการแข่งขันต่ำเนื่องจากระยะเวลาเตรียมงานสั้น
แรงบันดาลใจประการที่สี่คือการใช้ Sports Mega-Event เป็นข้ออ้างเชิงนโยบายในการผลักดันโครงการโครงสร้างพื้นฐานที่ใหญ่กว่ามหกรรมกีฬาเอง การพ่วงรถไฟความเร็วสูงสามสนามบินและเมืองการบินภาคตะวันออกของ EEC เข้ากับแผนยูธโอลิมปิกในเอกสารเสนอตัว ทำหน้าที่ทั้งสร้างความน่าสนใจให้ข้อเสนอ และในขณะเดียวกันก็สร้างเหตุผลรองรับการเร่งโครงการที่มีปัญหาความล่าช้าและข้อสัญญาในตัวเอง การมีเส้นตายสากลทำให้รัฐบาลมีข้ออ้างเร่งรัดการอนุมัติงบและการจัดซื้อจัดจ้างขนาดใหญ่ที่ในสถานการณ์ปกติอาจถูกตรวจสอบเข้มงวด เป็นรูปแบบที่ในวรรณกรรมเรียกว่า Deadline Urbanism ซึ่งกลไกการเร่งรัดผ่านมหกรรมกีฬาเป็นการลดทอนคุณภาพการตรวจสอบ มีประวัติศาสตร์ที่ไม่เป็นมิตรกับผู้เสียภาษีในแทบทุกประเทศที่ใช้ ตั้งแต่กรณีโซชิ 2014 ที่งบบาน 5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ ไปจนถึงกรณีริโอ 2016 (26, 27)
แรงบันดาลใจประการสุดท้ายซึ่งเฉพาะตัวกับบริบทไทย คือธรรมชาติของระบบกีฬาที่เป็นพื้นที่ของเครือข่ายอุปถัมภ์ระหว่างทหาร นักการเมือง และนักธุรกิจ ตำแหน่งในสมาคมกีฬาแห่งชาติ NOCT และ SAT เป็นเส้นทางอาชีพหลังเกษียณที่มีสถานะ มีงบประมาณบริหาร มีโอกาสเดินทางไปในแต่ละประเทศ และมีอำนาจตัดสินใจที่ส่งผลต่อนโยบายสาธารณะ การได้มาซึ่งสิทธิ์เป็นเจ้าภาพมหกรรมกีฬาขนาดใหญ่จึงเป็นการขยายขนาดทรัพยากรและอำนาจของเครือข่ายนี้ในชั่วข้ามคืน เมื่อแรงบันดาลใจในการจัดงานมีรากฐานอยู่ในตรรกะของเครือข่ายอุปถัมภ์ มากกว่าตรรกะของการพัฒนากีฬาและประโยชน์ของเยาวชน คุณภาพของการบริหารจัดการจึงไม่ใช่ปัจจัยที่ระบบให้รางวัลภายใน เพราะรางวัลภายในไหลผ่านกระบวนการ ไม่ใช่ผ่านผลลัพธ์ ในกรอบปรัชญาโอลิมปิกที่ระบุว่าการกีฬาต้องเป็นอิสระจากการเมืองและต้องมีธรรมาภิบาลที่ดี โครงสร้างนี้ของไทยคือการละเมิดหลักการพื้นฐานข้อที่ห้าและหกอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่อุบัติเหตุ
เมื่อนำข้อสังเกตทั้งหมดมาประมวล จะเห็นว่าการเสนอตัวยูธโอลิมปิก 2030 ของไทยเป็นการกระทำที่ขัดแย้งในตัวเอง ข้อความในเอกสารเสนอตัวที่กล่าวถึง “การเชื่อมโยงเยาวชนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กับเอเชีย” และ “การใช้กีฬาเป็นเครื่องมือพัฒนาเยาวชน” สอดคล้องกับปรัชญาโอลิมปิกในระดับวาทกรรม แต่โครงสร้างสถาบันที่จะส่งมอบสิ่งเหล่านี้ขัดแย้งกับปรัชญาเดียวกันในระดับการปฏิบัติ การที่บัวโนสไอเรสสามารถเปลี่ยนหมู่บ้านนักกีฬาให้เป็นที่อยู่อาศัยสำหรับ 6,000 คนได้ เพราะมีแผนแม่บทเมืองที่กำหนดไว้ก่อนการเสนอตัว การที่สิงคโปร์สามารถสร้างมรดกผ่าน Singapore Olympic Foundation ได้ เพราะมีระบบนิติบุคคลที่ผูกพันกับภาคเอกชนในเชิงโครงสร้าง ส่วนไทยยังไม่มีแม้แต่กฎหมายเฉพาะที่ผูกมัดงบประมาณข้ามรัฐบาลและไม่มีองค์กรที่จะถือมรดกของยูธโอลิมปิกหลังจบงาน คำถามที่ผู้กำหนดนโยบายต้องตอบอย่างซื่อสัตย์คือ ใครคือผู้ที่จะรับมรดกของยูธโอลิมปิก 2030 ของไทย คำตอบของคำถามนี้ ไม่ใช่กระทรวงใดกระทรวงหนึ่ง ไม่ใช่สมาคมใดสมาคมหนึ่ง คือสุญญากาศ ซึ่งคือคำตอบที่อันตรายที่สุด
หากมองในมุมการจัดการกีฬาและปรัชญาโอลิมปิกคือการเสนอตัวยูธโอลิมปิก 2030 ของไทยเป็นการตัดสินใจที่ขัดแย้งกับมาตรฐานการจัดการความเสี่ยงของโครงการขนาดใหญ่ระดับชาติ และเป็นการใช้สัญลักษณ์ของขบวนการโอลิมปิกค้ำจุนระบบที่ขบวนการเองตั้งใจจะปฏิรูป ความไม่พร้อมที่กล่าวถึงไม่ใช่ความไม่พร้อมของสนามกีฬาหรือเงิน แต่เป็นความไม่พร้อมของโครงสร้างการกำกับดูแลและวินัยเชิงสถาบัน ซึ่งไม่สามารถปรับปรุงได้ภายในกรอบเวลาก่อนการลงคะแนนของ IOC ในกลางปี 2569
ทางออกที่ซื่อสัตย์ต่อตนเอง ณ ตอนนี้คือการยอมรับว่าการแพ้การลงคะแนนครั้งนี้อาจเป็นโอกาสที่ดีกว่าการชนะ เพราะการชนะโดยไม่มีโครงสร้างรองรับจะเปิดประตูสู่ AIMAG รุ่นที่ใหญ่กว่าและยกเลิกไม่ได้ ในขณะที่การแพ้จะบังคับให้ระบบต้องวินิจฉัยตัวเองอย่างจริงจังก่อนการเสนอตัวครั้งต่อไป ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อเยาวชนไทยและภาษีของประชาชนมากกว่าการได้สิทธิ์จัดงานที่ไม่มีองคาพยพรองรับ การปฏิรูปที่จำเป็นจริง ๆ คือการแยกองค์กรกำกับดูแลกีฬาออกจากวงจรการเมือง การออกกฎหมายผูกมัดงบประมาณข้ามรัฐบาล การสร้างคณะกรรมการอำนวยการถาวรที่ไม่ขึ้นกับการเปลี่ยนรัฐมนตรี และการแยกหน้าที่ระหว่างผู้เป็นเจ้าของยุทธศาสตร์กับผู้ดำเนินการ ซึ่งทั้งหมดคือสิ่งที่หลักการพื้นฐานข้อที่ห้าและหกของกฎบัตรโอลิมปิกบัญญัติเป็นเงื่อนไขขั้นต่ำของการเป็นสมาชิกในขบวนการโอลิมปิกอยู่แล้ว (2, 3) หากระบบกีฬาไทยปฏิเสธที่จะปฏิรูปตนเองตามมาตรฐานเหล่านี้ การได้สิทธิ์เป็นเจ้าภาพในปี 2030 จะเป็นการซ้ำรอยประวัติศาสตร์ในขนาดที่ใหญ่กว่า มีต้นทุนทางชื่อเสียงของชาติที่สูงกว่ากรณี AIMAG อย่างมีนัยสำคัญ และที่สำคัญที่สุดในเชิงปรัชญา จะเป็นการทรยศต่อจิตวิญญาณของกูแบร์แต็งและขบวนการที่ผู้เสนอตัวอ้างว่าตนเป็นส่วนหนึ่ง การจัดมหกรรมกีฬาโดยปราศจากธรรมาภิบาลคือการนำสัญลักษณ์ของขบวนการโอลิมปิกมาใช้ค้ำจุนระบบที่ปรัชญาโอลิมปิกเองตั้งใจจะปฏิรูป และนั่นคือสิ่งที่ผู้รักกีฬาและผู้รักความก้าวหน้าของการจัดการกีฬาไทยต้องอภิปรายต่อสาธารณะอย่างเปิดเผย ก่อนที่การลงคะแนนของ IOC จะมาถึงในเดือนมิถุนายน 2569
เอกสารอ้างอิง
1.. International Olympic Committee. Asunción Paraguay; Bangkok, Thailand; and Santiago, Chile invited into a Targeted Dialogue for the Youth Olympic Games in 2030 [Internet]. Lausanne: IOC; 2025 Dec 10 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.olympics.com/ioc/news/asuncion-paraguay-bangkok-thailand-and-santiago-chile-invited-into-a-targeted-dialogue-for-the-youth-olympic-games-in-2030
2.. International Olympic Committee. Olympic Charter (in force as from 30 January 2025): Fundamental Principles of Olympism [Internet]. Lausanne: IOC; 2025 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.olympics.com/ioc/olympic-charter
3.. Olympic Studies Centre. The Olympic Charter — Its function and historical evolution. Olympic Knowledge — Essential Readings Series [Internet]. Lausanne: IOC; 2024 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://library.olympics.com/digitalCollection/
4.. Asia News Network. Woes in SEA Games Thailand drag on as member nations complain of mounting problems [Internet]. 2025 Dec 12 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://asianews.network/woes-in-sea-games-thailand-drag-on-as-member-nations-complain-of-mounting-problems/
5.. Inquirer Sports. SEA Games 2025 hit by problems, Thai team chief orders urgent fixes [Internet]. 2025 Dec 10 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://sports.inquirer.net/652565/sea-games-2025-hit-by-problems-thai-team-chief-orders-urgent-fixes
6.. Khaosod English. Thailand’s SEA Games 2025 stumble days before opening [Internet]. 2025 Dec 4 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.khaosodenglish.com/politics/2025/12/04/thailands-sea-games-2025-stumble-days-before-opening/
7.. Inside the Games. The OCA cancels Bangkok-Chonburi AIMAG [Internet]. 2024 Aug 21 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.insidethegames.biz/articles/1147966/the-oca-cancels-bangkok-chonburi-aimag
8.. GMA News Online. 6th AIMAG in Thailand cancelled due to lack of budget, infrastructure [Internet]. 2024 Aug 20 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/917710/
9.. Grokipedia. 2021 Asian Indoor and Martial Arts Games [Internet]. 2026 Jan 17 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://grokipedia.com/page/2021_Asian_Indoor_and_Martial_Arts_Games
10.. Wikipedia. Bangkok–Chonburi bid for the 2030 Summer Youth Olympics [Internet]. 2026 Jan 6 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://en.wikipedia.org/wiki/Bangkok%E2%80%93Chonburi_bid_for_the_2030_Summer_Youth_Olympics
11.. National Library Board Singapore. Singapore 2010 Youth Olympic Games. Infopedia [Internet]. [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1695_2010-07-23.html
12.. Balakrishnan V. Why the Youth Olympic Games in Singapore was a success [Internet]. 2011 Apr 9 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://vivian.balakrishnan.sg/2011/04/09/why-the-youth-olympic-games-in-singapore-was-a-success/
13.. Singapore National Olympic Council. A decade later, the Youth Olympic Games still lives on in Singapore [Internet]. [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.singaporeolympics.com/a-decade-later-the-youth-olympic-games-still-lives-on-in-singapore/
14.. International Olympic Committee. BA2018 Revisited: Host city reaping long-term benefits of YOG [Internet]. 2020 Nov 9 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.olympics.com/ioc/news/ba2018-revisited-host-city-reaping-long-term-benefits-of-yog
15.. International Olympic Committee. The Olympic Movement unites in delivering the Youth Olympic Games legacy to the young people of Buenos Aires [Internet]. 2018 Oct 7 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.olympics.com/ioc/news/the-olympic-movement-unites-in-delivering-the-youth-olympic-games-legacy-to-the-young-people-of-buenos-aires
16.. We Are Innovation. White Elephants or Landmarks? The Legacy of Global Sports Infrastructure [Internet]. 2024 Dec 10 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.weareinnovation.global/white-elephants-or-landmarks-the-legacy-of-global-sports-infrastructure/
17.. Panagiotopoulou R. Athens 2004: Ten Years Later — The Olympic Infrastructure, the Cultural Olympiad and the “White Elephant” Syndrome. Journal of Power, Politics & Governance. 2013;1(1):1–30.
18.. CNN. From regeneration to homelessness: The blessing and curse of London’s Olympic legacy [Internet]. 2016 Aug 15 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.cnn.com/2016/08/15/world/olympic-legacy
19.. Okada I, Greyser SA. After the Carnival: Key Factors to Enhance Olympic Legacy and Prevent Olympic Sites from Becoming White Elephants. Harvard Business School Working Paper [Internet]. [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=54971
20.. Davis J. Avoiding white elephants? The planning and design of London’s 2012 Olympic and Paralympic venues, 2002–2018. Planning Perspectives. 2019;35(5):827–48.
21.. International Olympic Committee. Olympic Agenda 2020+5: 15 Recommendations [Internet]. Lausanne: IOC; 2021 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.olympics.com/ioc/olympic-agenda-2020-plus-5
22.. Inside the Games. IOC aiming to avoid “white elephants” with call for no new Olympic venues [Internet]. 2022 Jun 2 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://www.insidethegames.biz/articles/1123963/ioc-aiming-to-avoid-white-elephants
23.. Sportsin.biz. The challenges facing Asunción, Bangkok and Santiago in the race to host the Youth Olympic Games 2030 [Internet]. 2025 Dec 16 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://sportsin.biz/the-challenges-facing-asuncion-bangkok-and-santiago-in-the-race-to-host-the-youth-olympic-games-2030/
24.. Asunción Times. A three-city-race: Asunción one step closer to hosting the 2030 Youth Olympic Games [Internet]. 2025 Dec 13 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://asunciontimes.com/sport/international-sport/asuncion-edges-closer-to-hosting-2030-youth-olympic-games/
25.. SwimSwam. Asuncion, Santiago, and Bangkok named finalists to host 2030 Youth Olympic Games [Internet]. 2025 Dec 14 [cited 2026 Apr 28]. Available from: https://swimswam.com/asuncion-santiago-and-bangkok-named-finalists-to-host-2030-youth-olympic-games/
26.. Müller M. After Sochi 2014: Costs and Impacts of Russia’s Olympic Games. Eurasian Geography and Economics. 2014;55(6):628–55.
27.. Zimbalist A. Circus Maximus: The Economic Gamble Behind Hosting the Olympics and the World Cup. Washington, DC: Brookings Institution Press
Sirichet.com
