“มวย 3 ยก ไม่ใช่มวยไทย”? บทวิพากษ์ข้อกล่าวหา ในหลากหลายมุม

บทนำ: เมื่อ “ความเป็นไทย” ถูกใช้เป็นอาวุธเชิงการตลาด

ทุกครั้งที่ ONE Championship จัดการแข่งขันมวยไทย 3 ยกในเวทีระดับโลก จะเกิดปรากฏการณ์คู่ขนานในสังคมไทยอย่างสม่ำเสมอ นั่นคือ เสียงจาก “คนมวย” กลุ่มหนึ่งที่ประกาศว่า

“นี่ไม่ใช่มวยไทย มันเป็นแค่คิกบ็อกซิ่ง”
“3 ยกทำลายรากเหง้าของมวยไทย”

ข้อกล่าวหาเหล่านี้ฟังดูเป็นเรื่องของการรักษาวัฒนธรรม แต่หากมองอย่างวิพากษ์ผ่านกรอบ กฎหมาย วิทยาศาสตร์การกีฬา และ เศรษฐศาสตร์การเมืองของอุตสาหกรรมกีฬา จะพบว่าข้อโต้แย้งเหล่านี้ซับซ้อนกว่าที่ตัวมันเองยอมรับ และในหลายกรณี มันคือ การใช้วาทกรรมความเป็นไทยเพื่อปกป้องผลประโยชน์เชิงโครงสร้างที่เดิมพันสูงมาก ในการแยกพวกฉัน พวกมึง อันนี้เป็นสิ่งที่ชัดเจน รวมทั้งคำว่าไม่ยอมเปลี่ยนเปลง

บทความนี้จะไม่เข้าข้างฝ่ายใดโดยไม่มีเงื่อนไข แต่จะแยกแยะข้อโต้แย้งที่ มีน้ำหนักทางวิชาการ ออกจากข้อโต้แย้งที่ เป็นการปกป้องเชิงระบบ (rent-seeking) ที่แต่งด้วยเสื้อคลุมของวัฒนธรรม โดยให้เหตุผลทางวิชาการมาจากข้อม

ประเด็นที่ชาตรีพูด และประเด็นที่เขาไม่ได้พูดตรง ๆ

1.1 ข้อโต้แย้งของชาตรี

ชาตรี ศิษย์ยอดธง (ชาตรี ตรีศิริพิศาล) ประธานและซีอีโอ ONE Championship ให้สัมภาษณ์ในหลายเวทีว่า การปรับมวยไทยจาก 5 ยกเหลือ 3 ยก “ปิดช่องโหว่ปัญหาจากเดิมที่มวยไทยจะดูเชิงกันก่อนในยกแรก และค่อยชกจริงในยกที่ 2 และ 3 ซึ่งหากพอรู้แล้วว่าฝ่ายไหนเป็นผู้ชนะ บางครั้งยก 4 และ 5 นักมวยอาจไม่ชกกันแล้ว” ¹

เขาเสริมว่าชาวต่างชาติมักไม่เข้าใจว่าทำไมนักมวยไทยถึงดูเหมือน “ไม่ตั้งใจชก” ในบางช่วงของการแข่งขัน และมองว่าเป็นภาพลักษณ์เชิงลบต่อการโปรโมทมวยไทยในระดับโลก ² นอกจากการเปลี่ยนจำนวนยกแล้ว ONE ยังใช้ นวมขนาด 4 ออนซ์ แทน 8-10 ออนซ์ตามมาตรฐานสนามมวยดั้งเดิม ² ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงพื้นฐานของ injury exposure profile ที่ต้องพิจารณาแยก

สิ่งที่ชาตรีไม่ได้พูดตรง ๆ: โครงสร้างการพนัน การเดิมพันของมวย 5 ยก

สิ่งที่ชาตรี ไม่ได้พูดตรง ๆ แต่ทุกคนในวงการรู้คือ:

ยกที่ 1-2 ของมวยไทย 5 ยก คือช่วงเวลาสำหรับการวางเดิมพัน

การวิเคราะห์ระบบการพนันในสนามมวยไทยชั้นนำที่ถูกบันทึกในสื่อสารสาธารณะระบุว่าโต๊ะพนัน “Big Legs” ซึ่งทำหน้าที่คล้าย house ของ Vegas จะกำหนด ราคาเปิด opening odds หลังจากชั่งน้ำหนัก และปรับ odds อย่างต่อเนื่องจนถึงต้นยกที่ 5 ³ การชกแบบ “ดูเชิง” ในยก 1-2 จึงเป็น ระบบที่ออกแบบมาเพื่อรองรับตลาดการเดิมพัน ไม่ใช่แค่ “ศิลปะการวางกลยุทธ์” อย่างที่โฆษณาให้กับสาธารณชน

หลักฐานที่ชัดเจนที่สุดปรากฏเมื่อ สนามมวยลุมพินีภายใต้การกำกับดูแลใหม่ของกองทัพบก ประกาศห้ามการพนันในสนามหลังการระบาดของ COVID-19 โดย พล.ท.รณาวุธ เรืองสวัสดิ์ รองผู้อำนวยการสนามให้เหตุผลว่า “การพนันนำไปสู่การโกงมากเกินไป โดยนักมวยบางครั้งได้รับเงินให้แพ้” ⁴ คำพูดนี้จากผู้บริหารสนามระดับสูงสุดของกองทัพบก เป็นการยอมรับอย่างเป็นทางการว่าระบบการพนันดั้งเดิมมีปัญหาเชิงบูรณภาพ (integrity issues) ที่ร้ายแรง

การอ้างเพียง “ยก 1-2 คือศิลปะการวางกลยุทธ์” โดยไม่พูดถึงว่ามันเชื่อมโยงกับตลาดการพนันที่มีมูลค่าล้านบาทต่อคืน จึงเป็นการปกปิดความจริงเชิงโครงสร้าง ลองดูปัญหา ในการล้มมวย ระยะหลัง มักจะเกิดกับมวยไทย 5 ยกเป็นหลัก ซึ่งปัญหานี้ ก็ไม่ได้รับการแก้ไข อย่างจริงจังและเป็นรูปธรรม แต่ผมก็ไม่ได้บอกว่าสามยก ไม่มี แต่มันสั้น เกินกว่า การเล่นในระหว่างยกจะตามได้ทัน  และถ้าพูดถึงการเล่นพนัน แบบ Open-Odds นั้น ก็ได้รับความนิยมอย่างมากจากผู้ชมส่วนใหญ่ เพราะ เขาสามารถเลือกที่จะวางเงินได้เลย โดยที่ไม่ต้องรอใกล้แข่ง ป้องกันการล้มมวย ได้ เพราะ ทั้งสองฝ่ายมักจะไม่รู้ว่า ราคาไหลไปที่เท่าไร และที่สำคัญ อะไรก็เกิดขึ้นได้ ในมวยสามยก นั่นเอง

การถอดโครงสร้างของข้อโต้แย้ง “3 ยกไม่ใช่มวยไทย”

ก่อนวิพากษ์ ผมจะยกข้อโต้แย้งของฝ่ายอนุรักษ์นิยมให้เต็มที่และลองตีความรวมทั้งข้อโต้แย้งทางวิชาการ

“มวยไทย 5 ยกคือมรดกที่สืบทอดมาหลายชั่วอายุ”

ข้อนี้มีน้ำหนัก การกำหนดจำนวนยกและระยะเวลาไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิค แต่ผูกพันกับวิถีการของฝึกซ้อม การจัดจังหวะการชก (fight tempo) และระบบการให้คะแนน (holistic scoring) ที่พัฒนามาพร้อมกันเป็นเวลาเกือบศตวรรษ ⁵ Turner (2009) ระบุว่าการชกมวยไทยระดับอาชีพในระบบ 5 ยก 3 นาที มีการพักระหว่างยก 2 นาที ซึ่งสร้าง periodization ของ intensity ที่มีลักษณะเฉพาะ ⁶ ตามรูปแบบของระยะเวลาในการแข่งขัน อันนี้ไม่มีใครเถียง ว่ามันสืบทอดมาหลายชั่วอายุคน

ข้อโต้แย้งเชิงเทคนิค

“มวยไทย 3 ยกลดโอกาสในการใช้เชิงมวย การกอดปล้ำ (clinch) และลูกศอกในระยะประชิด”

ข้อนี้ก็มีน้ำหนัก การแข่งขันของ ONE ใช้นวมขนาด 4 ออนซ์ ซึ่งเล็กกว่านวมมวยไทยมาตรฐาน 8-10 ออนซ์อย่างมีนัยสำคัญ ² นวมเล็กเปลี่ยนสมดุลระหว่างการชกและการปล้ำ ทำให้เกมเปลี่ยนไปเป็นการหาน็อกด้วยหมัดมากขึ้น และลดการใช้เทคนิคเชิงศิลปะที่เป็นเอกลักษณ์ของมวยไทย หรือการใช้ลูกตุกติก ของมวยไทย เช่น การรูดแขน การอุดจมูก การต่อยไต เป็นต้น

“กีฬาการต่อสู้ทุกประเภทมีจำนวนยกในระดับแชมป์ที่มากกว่าไฟท์ทั่วไป”

จริง  มวยสากลชิงแชมป์โลกใช้ 12 ยก, MMA ระดับแชมป์ใช้ 5 ยก, ในขณะที่ไฟท์ทั่วไปของ MMA ใช้ 3 ยก การมี long-form format สำหรับไฟท์สำคัญ เป็นเรื่องมาตรฐาน หากเราลดมวยไทยเหลือ 3 ยกทั้งหมด อาจสูญเสียมิติของการทดสอบ strategic depth และ conditioning ที่ระดับแชมป์โลกควรมี ดังนั้น เอง ก็ขึ้นอยู่กับสถานการณ์นะครับ ว่า ตอนไหนจะจัดสามยก หรือ ชิงแชมป์จะจัด 5 ยก ก็สุดแท้แต่

ใครมีสิทธิผูกขาดคำว่า “มวยไทย”

พระราชบัญญัติกีฬามวย พ.ศ. 2542 ⁷ เป็นกฎหมายที่กำกับดูแลกีฬามวยในประเทศไทย โดยกำหนดให้ คณะกรรมการกีฬามวย ภายใต้การกีฬาแห่งประเทศไทย (กกท.) เป็นผู้ออกใบอนุญาต และกำหนดกติกาการแข่งขัน

ประเด็นที่น่าสนใจคือ กฎหมายฉบับนี้ไม่ได้จำกัดว่า “มวยไทย” ต้องแข่งขัน 5 ยกเท่านั้น การจัดการแข่งขันในรูปแบบ 3 ยกที่ผ่านการอนุมัติของ กกท. และผ่านการรับรองของสนามมวยที่ได้รับใบอนุญาต จึงเป็น มวยไทยที่ถูกกฎหมายอย่างสมบูรณ์ ตามนิยามของกฎหมายไทยเอง

ข้อกล่าวหาว่า “3 ยกไม่ใช่มวยไทย” จึงเป็น ข้อกล่าวหาเชิงวัฒนธรรม ไม่ใช่ ข้อกล่าวหาเชิงกฎหมาย และผู้กล่าวหาไม่มีอำนาจใดในการนิยามกีฬาที่ กกท. อนุมัติแล้วว่าเป็นอะไร

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 40 บัญญัติว่า “บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการประกอบอาชีพ” ⁸ การพยายามกีดกันนักมวยไทยไม่ให้ขึ้นชกในรายการ 3 ยกด้วยการอ้าง “ความไม่เป็นไทย” จึงอาจถูกตีความว่าเป็นการ แทรกแซงสิทธิเสรีภาพในการเลือกงาน ของนักมวยเอง

หากค่ายมวยหรือสนามมวยใช้อำนาจในการห้ามนักมวยของตนไปชกในรายการ 3 ยกโดยไม่มีเหตุผลตามสัญญาที่ชัดเจน อาจเข้าข่ายการ จำกัดสิทธิในการทำงาน โดยเฉพาะเมื่อคำนึงว่านักมวยจำนวนมากมีรายได้จากรายการของ ONE มากกว่ารายได้จากสนามมวยดั้งเดิม 10-100 เท่า ² ข้อมูลจาก ONE Championship ระบุว่าแชมป์ระดับโลกได้ค่าตัวประมาณ 4 ล้านบาทต่อไฟท์ และอาจถึง 6 ล้านบาทหากทำผลงานได้โดดเด่น ² ในขณะที่ค่าตัวนักมวยระดับสนามมาตรฐานอยู่ในช่วง 20,000-100,000 บาทต่อไฟท์

พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 ห้ามการกระทำที่เป็นการกีดกันหรือจำกัดการแข่งขันในตลาดโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร (มาตรา 54-58) ⁹ หากมีการรวมตัวกันระหว่างเจ้าของสนามมวย โปรโมเตอร์ และผู้เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมกันปฏิเสธไม่ให้นักมวยที่ขึ้นชก ONE ได้กลับมาชกในสนามของตนเอง หรือใช้กลไกอื่นเพื่อกีดกันคู่แข่งทางธุรกิจ การกระทำเหล่านี้อาจเข้าข่ายการ กีดกันการแข่งขันโดยผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด (มาตรา 50)

การอ้าง “ความเป็นไทย” หรือ “การรักษาประเพณี” ไม่สามารถใช้เป็นข้อยกเว้นจากกฎหมายการแข่งขันทางการค้าได้ในทุกระบบกฎหมายสากล

บทเรียนจากคดี Le v. Zuffa: ความเสี่ยงของ Monopsony

ในระดับสากล คดี Le v. Zuffa, LLC ที่ยุติในปี 2024 ด้วยการชำระเงิน 335 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ให้กับนักสู้ MMA ที่ขึ้นชกใน UFC ระหว่างปี 2010-2017 ¹⁰ เป็นบทเรียนสำคัญ ศาลรับฟัง class certification ในประเด็นว่า Zuffa (UFC) ใช้อำนาจ monopsony (การผูกขาดในฐานะผู้ซื้อบริการ) กดค่าตัวนักสู้ให้ต่ำกว่าที่ตลาดเสรีจะกำหนด ¹¹

Blair & Liu ชี้ว่าโครงสร้างที่ UFC ควบคุม สนามแข่งขัน การถ่ายทอด และโครงสร้างการตลาด ทำให้ การเกิดขึ้นของโปรโมชั่นคู่แข่งที่สามารถแย่งนักสู้ระดับสูงเป็นไปได้ยากมาก ¹² และงานวิจัยล่าสุดในวารสาร Iowa Law Review เสนอว่า Federal Trade Commission ของสหรัฐฯ ควรดำเนินการกับ UFC ในประเด็น labor market monopsony ¹³ สำหรับประเทศไทย: หากเราสร้างระบบที่ผู้เล่นเดียว  ไม่ว่าจะเป็นระบบสนามมวยดั้งเดิมที่รวมกลุ่มกัน Traditional MuayThai, RWS หรือ ONE Championship  มีอำนาจเหนือตลาดจ้างงานนักมวย นั่นคือปัญหาที่กฎหมายการแข่งขันทางการค้าต้องเข้าไปดูแล ไม่ใช่ประเด็นเรื่อง “จำนวนยก”

“มรดกทางวัฒนธรรม”

หลายฝ่ายอ้าง อนุสัญญาว่าด้วยการคุ้มครองมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (UNESCO 2003)¹⁴ เพื่อสนับสนุนการรักษามวยไทย 5 ยก แต่อนุสัญญาฉบับนี้เองระบุใน Article 2 ว่า intangible cultural heritage คือสิ่งที่ “is transmitted from generation to generation, is constantly recreated by communities and groups in response to their environment” ¹⁴ — คือ มีการปรับเปลี่ยนอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่รูปแบบตายตัว ดังนั้น การที่เราจะบอกเรื่องของมรดกทางวัฒนธรรมนั้น คือการที่วัฒนธรรมสามารถที่จะปรับตัว และอยู่รอดในการเปลี่ยนแปลงไปอย่างมั่นคง ไม่ใช่การยืนกราน เป็นกระต่ายขาเดียว ที่บอกว่า ผิดจากนี้ไม่ใช่เรา ซึ่งมันก็เป็นปัญหาสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

มวยไทยที่ชกในสนามลุมพินีปัจจุบัน (นวม 8-10 ออนซ์, สังเวียน 24×24 ฟุต, ระบบให้คะแนน 3 กรรมการ) ไม่ใช่มวยคาดเชือกในสมัยรัชกาลที่ 5 การกล่าวว่ารูปแบบใดคือ “แท้” และรูปแบบใด “ไม่แท้” จึงเป็นการเมืองของนิยาม ไม่ใช่ข้อเท็จจริงเชิงประวัติศาสตร์

3 ยกกับ 5 ยก สำคัญอย่างไรต่อร่างกายนักกีฬา ในมุมมองวิทยาศาสตร์การกีฬา

นี่คือส่วนที่ต้องพูดด้วยหลักฐานเชิงประจักษ์มากที่สุด และเป็นจุดที่ทั้งสองฝ่ายมักจะเลี่ยงไม่พูดตรง ๆ

ภาระงานของระบบเผาพลาญ (Metabolic Load)

ข้อมูลทางสรีรวิทยาจากการจำลองการชกมวยไทย 3 ยก 3 นาที (พัก 1 นาที) พบว่า VO₂ และอัตราการเต้นของหัวใจอยู่เหนือระดับของจุดเริ่มล้า anaerobic threshold ตลอดการชก และ ช่วงพัก 1 นาทีไม่เพียงพอต่อการฟื้นตัวระหว่างยก สะท้อนปริมาณของโหลดในการทำงานของระบบแอนแอโรบิก จินตนาการเหมือนวิ่งสปรินท์ระยะทาง 800 เมตรนั่นแหละครับ anaerobic lactic system ¹⁵ นอกจากนี้ยังมีการยืนยันว่า Muay Thai bout ระดับอาชีพมีระดับความเข้มข้นของปริมาณกรดแลคติกในเลือดสูงสุด peak lactate concentration ที่ 10-13 mmol/L โดยระบบพลังงานหลักคือ ATP-PC และ glycolytic แต่ต้องอาศัย aerobic contribution สูงมากเพื่อรองรับการฟื้นตัวระหว่างยก ¹⁶ สิ่งนี้น่าสนใจเป็นอย่างมาก เพราะถ้าเราเห็นการฝึกของนักกีฬามวยไทย ในปัจจุบัน การวิ่งไกลๆ ก็ยังมีแทบทุกวัน ในขณะที่เราทราบแล้วว่า ความหนักของการแข่งขันมวยไทย นั้น ฝึกด้วยการวิ่งยาวๆ อย่างเดียวไม่พออีกต่อไป

การชกมวยไทยระบบ 5 ยก 3 นาที ต้องการการวางแผนในการฝึกซ้อม periodization ที่ทำให้ปริมณการใช้ออกซิเจนสูงสุด VO₂max อยู่ที่ระดับ 50+ ml·kg⁻¹·min⁻¹ ⁶ ระบบ 3 ยกที่ intensity per unit time สูงกว่า (เพราะไม่มีการ “ดูเชิง”) ทำให้ metabolic demand ต่อนาทีอาจสูงกว่าระบบ 5 ยกดั้งเดิม แต่ total volume of accumulated impact ต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญ

ปริมาณแรงกระแทกสะสม (Cumulative Impact Dose)

นี่คือหลักฐานที่แข็งแรงที่สุดที่ระบบ 5 ยกไม่ได้ปลอดภัยกว่าอย่างที่ฝ่ายอนุรักษ์นิยมอ้าง

impulse (แรงดล พื้นที่ใต้กราฟแรง-เวลา) เป็นตัวแปรสำคัญกว่า peak force ในการประเมินความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บสมอง สอดคล้องกับงานคลาสสิกของ Viano et al. (2005) ใน Neurosurgery ^17,¹⁸ และ งานวิจัยที่ใช้ Hybrid III dummy วัด rotational acceleration จากหมัดของนักมวย Olympic ระดับสูง         ¹⁹ รวมทั้ง การเปรียบเทียบ ความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บของระบบประสาท neuromechanical injury risk ของมวยสากล และ MMA พบว่า จำนวนการกระแทกสะสมตลอดอาชีพ เป็นตัวชี้วัดที่ดีที่สุดต่อการบาดเจ็บของระบบประสาทในระยะยาว long-term neurological outcomes ²⁰

การเปรียบเทียบเวลาในการชก:

• มวย 5 ยก: 15 นาทีของ ring time + ช่วงพัก 4 x 2 นาที = 23 นาทีต่อไฟท์
• มวย 3 ยก: 9 นาทีของ ring time + ช่วงพัก 2 x 1 นาที = 11 นาทีต่อไฟท์

ในภาพรวมของอาชีพ นักมวยไทยระดับสนามมาตรฐานอาจชก 200-300 ไฟท์ตลอดอาชีพ (เริ่มตั้งแต่วัยเด็ก) ในขณะที่นักมวย ONE ที่ย้ายจากระบบดั้งเดิมมักลดจำนวนไฟท์ต่อปีจาก 15-20 ไฟท์เหลือ 3-6 ไฟท์ ผลรวมของ cumulative head impact exposure จึงต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญในระบบ 3 ยก

หลักฐานทาง Neuroimaging: บทเรียนจากงานวิจัย CTE

การวิเคราะห์ neuropathology ของ CTE (Chronic Traumatic Encephalopathy) พบว่าปัจจัยเสี่ยงหลักคือ cumulative repetitive head impacts (RHI) ไม่ใช่จำนวน concussion ที่ได้รับการวินิจฉัย ²¹ รวมทั้งมีการศึกษายืนยันว่า subconcussive impacts (การกระแทกที่ไม่ก่อให้เกิดอาการ concussion ทันที) สะสมได้และเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อ CTE ²² งาน review ของ Nowinski et al. (2022) ใน Frontiers in Neurology ใช้ Bradford Hill criteria แสดงหลักฐานเชิงสาเหตุระหว่างการได้รับแรงกระแทกแบบซ้ำๆ RHI ต่อการบาดเจ็บแบบเรื้อรังที่สมอง CTE ²³

สำหรับนักมวยไทย: การที่นักมวย 1 คนชก 200 ไฟท์ในระบบ 5 ยก จะมี ring exposure ประมาณ 3,000 นาที ในขณะที่การชก 200 ไฟท์ในระบบ 3 ยกจะมี exposure ประมาณ 1,800 นาที  ต่างกันถึง 1,200 นาที หรือ 20 ชั่วโมงของ high-impact combat time นั่นหมายความว่า การใ

การศึกษาการบาดเจ็บของนักมวยไทย

Strotmeyer et al. (2016) ในวารสาร Injury Epidemiology ศึกษา 195 นักมวยไทย (professional 96 คน, amateur 99 คน) พบว่า 55.4% รายงานว่าได้รับบาดเจ็บในไฟท์ล่าสุด ¹⁴ และปัจจัยที่สัมพันธ์กับการบาดเจ็บอย่างมีนัยสำคัญคือ:

• Professional status: OR = 2.5 (95% CI = 1.4-4.5)
• Fight experience: OR = 2.7 (95% CI = 1.5-4.9)
• การไม่ใช้อุปกรณ์ป้องกัน: OR = 0.46 (95% CI = 0.26-0.82)

น่าสังเกตว่า จำนวนไฟท์ที่มากขึ้นสัมพันธ์กับความเสี่ยงบาดเจ็บที่มากขึ้น ซึ่งสนับสนุนสมมติฐานว่า การลดจำนวนไฟท์ต่อปี (ที่มาพร้อมกับระบบ ONE) เป็นการปกป้องนักกีฬาในระยะยาว ²⁴

Suwanwela & McMain (2018) ใน Injury Epidemiology ศึกษา concussion knowledge, attitudes, and reporting intention ของนักมวยไทย 193 คน พบว่านักมวยไทยยัง มีความรู้เรื่อง concussion ไม่เพียงพอ (mean score 19.5/25) และมีความตั้งใจในการรายงานอาการเพียง 69.4% ²⁵ ปัญหานี้ทวีความรุนแรงในระบบดั้งเดิมที่นักมวยต้องชกให้ทันตามตารางของโปรโมเตอร์

ผลกระทบต่อสมองเด็ก

งานวิจัยของทีมจากคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล เป็นงานที่ สั่นสะเทือนวงการมวยไทยที่สุดในทศวรรษที่ผ่านมา ทีมวิจัยใช้ MRI, fMRI และ Diffusion Tensor Imaging (DTI) กับนักมวยเด็ก 333 คน (แบ่งตามประสบการณ์ <2 ปี, 2-5 ปี, >5 ปี) เทียบกับกลุ่มควบคุม 200 คน พบว่า ²⁶:

• DTI FA ลดลง = ความเสียหายของ white matter
• DTI MD เพิ่มขึ้น = การหลวมของเนื้อสมอง
• MRI R2* เพิ่มขึ้น = การสะสมของ old blood product เลือดคั่ง
• fMRI memory-task activation ลดลง = การบาดเจ็บของ limbic circuit เครือข่ายของโครงสร้างสมองส่วนกลาง ที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางควบคุมอารมณ์ ความรู้สึก ความจำ แรงขับตามสัญชาตญาณ และการตอบสนองเพื่อเอาชีวิตรอด…ลองนึกภาพถึงนักมวยที่เลิกชกมวยแล้วเกิดพฤติกรรมเหล่านี้ดูก็ได้นะครับ
• IQ เฉลี่ยลดลง และ ลดลงมากขึ้นตามระยะเวลาการชก

งานวิจัยล่าสุด ในการประชุม International Conference on Intelligent Medicine and Health วัด linear และ rotational acceleration จากหมัดฮุคและศอกที่ศีรษะเด็กจำลอง พบว่า:

• ศอกที่ขากรรไกร: linear acceleration เฉลี่ย 39.1 g, rotational acceleration 2,851.8 rad/s²
• ศอกที่ขมับ: linear acceleration 31.4 g แต่ rotational acceleration สูงสุดที่ 3,626.8 rad/s² ²⁷

ระดับ rotational acceleration ที่ >2,000 rad/s² อยู่ในช่วงที่มีความเสี่ยงต่อ concussion อย่างมีนัยสำคัญตาม NOCSAE standards ประเด็นนี้ แทบไม่มีในการถกเถียงเรื่อง 3 ยก vs 5 ยก เพราะทั้งสองฝ่ายในการถกเถียงล้วนหลีกเลี่ยงการพูดถึงเด็กที่ทำเงินให้ระบบทั้งสองแบบ ไม่ใช่แค่จะชก 3 ยก หรือว่าจะชก 5 ยก

ช่วงเวลาของอาชีพนักมวย (Career Longevity)

การศึกษาที่น่าสนใจอีกเรื่องนึงคือ มีการประมาณการว่ามีเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีในระบบมวยไทย 200,000-300,000 คน ทั่วประเทศ โดยบางคนเริ่มขึ้นชกตั้งแต่อายุเพียง 4 ปี ²⁸ พ.ร.บ.กีฬามวย พ.ศ. 2542 กำหนดให้นักมวยที่ขึ้นแข่งขันต้องมีอายุ 15 ปีขึ้นไป ⁷ แต่มีเด็กประมาณ 100,000 คนที่ไม่ได้ลงทะเบียนกับ กกท. และชกในเวทีที่ไม่ผ่านการรับรอง ²⁸

นี่คือปัญหาที่ใหญ่กว่าเรื่องจำนวนยกอย่างมหาศาล และเป็นปัญหาที่ ระบบสนามมวยดั้งเดิมต้องรับผิดชอบเป็นหลัก เพราะเป็นระบบที่รับเด็กเหล่านี้เข้าสู่วงจรการชก เพราะเราไม่เคยมีการตรวจสอบย้อนกลับ เกี่ยวกับสวัสดิภาพ คุณภาพชีวิตของนักมวยเด็กเลย หรือแม้กระทั่งกลไกในการกำกับควบคุม ซึ่งสิ่งเหล่านี้ ผมคิดว่า มันใหญ่กว่าความรับผิดชอบของ สคม. ในการกำกับดูแล เราเลยไม่เห็นเด็กใส่เครื่องป้องกัน ในการชกมวย เรื่อยมาตั้งแต่ พรบ.มวย ปี 2542 ประกาศใช้

เศรษฐศาสตร์การเมืองของอุตสาหกรรมมวยไทย ใครกลัวการเปลี่ยนแปลง?

5.1 โครงสร้างผลประโยชน์ในระบบมวยไทยดั้งเดิม

ระบบมวยไทยดั้งเดิมสร้างมูลค่าและกระจายมูลค่าผ่านผู้เล่นหลัก 5 กลุ่ม:

1. สนามมวย (ผู้ถือใบอนุญาต) — สนามลุมพินีดำเนินการโดย กรมสวัสดิการทหารบก และรายได้จากการแข่งขันสนับสนุนกิจการของกองทัพบก ²⁹
2. โปรโมเตอร์ — ค่าจัดคู่ ค่าคอมมิชชั่นจากการเดิมพัน
3. เซียนมวย (Big Legs) — ทำหน้าที่คล้าย house ในการกำหนดราคาต่อรอง opening odds ³
4. สื่อทีวีถ่ายทอด — ค่าโฆษณาและ subscription
5. นักมวย — ค่าตัวและรายได้จากการเข้ากลุ่มเดิมพัน

ประเด็นสำคัญ: กลุ่มที่ 1-4 ได้รับผลตอบแทนจากระบบ 5 ยกในสัดส่วนที่มากกว่ากลุ่มที่ 5 (นักมวย) อย่างมีนัยสำคัญ จากรายงานสาธารณะ การพนันในสนามมวยลุมพินีก่อนช่วง COVID สามารถมีมูลค่ามากกว่า 1 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อคืน (ประมาณ 35-40 ล้านบาท) ³⁰ ในขณะที่ค่าตัวเฉลี่ยของนักมวยระดับสนามมาตรฐานอยู่ในช่วง 20,000-100,000 บาท จึงเห็นได้ชัดว่า มูลค่าที่กระจายให้กับนักมวยเป็นเพียงเศษเสี้ยวของมูลค่ารวมของระบบ

“มาเฟียมวย”

ในการเสวนาสาธารณะและสื่อมวลชนไทย คำว่า “มาเฟียมวย” ถูกใช้มานานหลายสิบปี ในกรอบวิชาการ ปรากฏการณ์เดียวกันเรียกว่า “regulatory capture” และ “rent-seeking coalitions” ³¹,³² ในโครงสร้างการกำกับดูแลกีฬาอาชีพ วิเคราะห์การกำกับดูแล governance issues ในกีฬาอาชีพทั่วโลก และชี้ว่าโครงสร้างที่ หน่วยงานกำกับดูแลถูกจับจอง (captured) โดยผู้เล่นที่ควรถูกกำกับดูแล เป็นปัญหาสากล ไม่ใช่เรื่องเฉพาะประเทศไทย

Szymanski (2015) ในหนังสือ Playbooks and Checkbooks: An Introduction to the Economics of Modern Sports ³² แสดงว่าการรวมกลุ่มของ team owners หรือ stadium operators เพื่อกดค่าตัวนักกีฬาและกีดกันคู่แข่งเป็น มาตรฐานของอุตสาหกรรมกีฬาอาชีพในหลายประเทศ

ทำไม ONE จึงถูกโจมตี

การมาถึงของ ONE Championship คือการ แหกโครงสร้าง rent extraction นี้อย่างพื้นฐาน:

1. ค่าตัวนักมวยสูงกว่าระบบเดิม 10-100 เท่า ² → ย้ายมูลค่าจาก rent-seekers “ผู้แสวงหาค่าเช่า” ในทางเศรษฐศาสตร์ หมายถึง บุคคลหรือกลุ่มธุรกิจที่พยายามเพิ่มความมั่งคั่งของตนเองผ่านการจัดการ กฎระเบียบ หรือนโยบายรัฐ โดยไม่ได้สร้างผลผลิตหรือความมั่งคั่งใหม่ขึ้นมาในระบบเศรษฐกิจ ไปสู่นักกีฬาโดยตรง
2. ไม่มีระบบเดิมพันในการแข่งขัน → ทำลายฐานรายได้ของเซียนมวย
3. การถ่ายทอดใน 170 ประเทศ ² → ย้ายอำนาจการโฆษณาและ media rights ไปสู่ผู้เล่นระดับโลก
4. กติกาการชี้ขาดที่ถอดบทเรียนจากมวยไทย transparent → ลดพื้นที่การ manipulate ผลการแข่งขัน

จึงไม่แปลกที่เสียงต่อต้าน ONE จากกลุ่มผู้มีผลประโยชน์เดิมจะดังและต่อเนื่อง โดยใช้ วาทกรรมความเป็นไทย เป็นเสื้อคลุมของการปกป้อง ผลประโยชน์ของวงการมวยไทย rent

สิ่งที่ชาตรีพูดถูก และสิ่งที่เขาลดทอนเกินไป

สิ่งที่ชาตรีพูดถูก

• ระบบ 5 ยกดั้งเดิมมีปัญหาเชิงโครงสร้าง ที่มาจากตลาดการพนัน  คำพูดของพล.ต.รณาวุธ ยืนยันจากผู้บริหารสนามระดับสูงสุด ⁴
• การให้ค่าตัวสูงคือการยกระดับคุณภาพชีวิตนักมวย ที่แท้จริง  ข้อมูล ยืนยันว่าจำนวนไฟท์ที่มากขึ้นสัมพันธ์กับความเสี่ยงบาดเจ็บ ²⁴
• การทำ soft power จำเป็นต้องมี product ที่ competitive กับ UFC, boxing, kickboxing

สิ่งที่ชาตรีลดทอนเกินไป

• นวม 4 ออนซ์เพิ่มความเสี่ยงต่อ concussion อย่างมีนัยสำคัญ ตามงานของ Walilko et al., Viano et al., และ Bartsch et al. ¹⁸,¹⁹,²⁰ การใช้นวมเล็กเพื่อเน้น KO ไม่ใช่การพัฒนา “ศิลปะ” แต่คือการเพิ่มความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บ injury risk
• การกล่าวว่ามวย 5 ยกไม่ใช่การชกจริง เป็นการเหมารวมที่ไม่เป็นธรรมต่อนักมวยไทยดั้งเดิมจำนวนมากที่ทำงานหนัก
• ONE ไม่ใช่องค์กรที่โปร่งใสในทุกมิติ — การประเมินผลกระทบต่อสุขภาพระยะยาวของนักกีฬายังไม่มีการเปิดเผยข้อมูลอย่างเป็นระบบ
• บทเรียนจาก UFC monopsony ¹⁰,¹¹,¹²,¹³ เตือนว่าการผูกขาดผู้ประกอบการเดียวในระดับโลก ก็มีปัญหาเชิงโครงสร้างของมันเองเช่นกัน

ข้อเสนอเชิงนโยบาย

ข้อเสนอที่ 1: การกำกับดูแลแบบ Format-Neutral

กกท. และคณะกรรมการกีฬามวย ตาม พ.ร.บ.กีฬามวย พ.ศ. 2542 ⁷ ควรยืนยันในหลักการว่ามวยไทยเป็นกีฬาที่รับรองการแข่งขันในรูปแบบทั้ง 3 ยกและ 5 ยก โดยไม่มีการเลือกปฏิบัติเชิงกฎหมาย

ข้อเสนอที่ 2: ระบบการติดตามสุขภาพระยะยาว (Long-term Health Monitoring)

ประเทศไทยควรเรียนรู้จาก NFL Concussion Legacy Program และ Rugby Football Union UK ในการสร้างระบบ long-term neurological monitoring สำหรับนักมวยที่เกษียณ โดยใช้เกณฑ์ที่พัฒนาจากงาน ของ McKee et al. ²¹, Baugh et al. ²², และ Nowinski et al. ²³

ข้อเสนอที่ 3: การห้ามการชกในเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีอย่างเข้มงวด

จากหลักฐานการศึกษาของทีมจาก รพ.รามาธิบดี ประเทศไทยควรมีการบังคับใช้กฎหมายห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีขึ้นชกที่มีการปะทะที่ศีรษะอย่างจริงจัง  ไม่ใช่เพียงมี พ.ร.บ. แต่ไม่บังคับใช้

ข้อเสนอที่ 4: การจัดตั้ง Independent Muay Thai Governance Body

การกำกับดูแลมวยไทยไม่ควรอยู่ในมือของกลุ่มผลประโยชน์ใดกลุ่มหนึ่ง องค์กรอิสระที่มีตัวแทนจากนักวิชาการ นักกีฬา ผู้บริโภค และแพทย์เวชศาสตร์การกีฬา จะเป็นทางออกเชิงโครงสร้างที่ยั่งยืน ตามหลัก sports governance ที่ Andreff (2007) และ Szymanski (2015) เสนอ ³¹,³²

ข้อเสนอที่ 5: การจำกัดการรวบอำนาจ และการสร้างการแข่งขันอย่างเป็นธรรม monopsony power ทั้งของระบบเดิมและระบบใหม่

บทเรียนจากกรณีของ UFC และอีกหลากหลายกีฬาต่อสู้ที่เป็นอาชีพ ส่งเสียง¹⁰,¹¹,¹²,¹³ เตือนว่าประเทศไทยต้องมี framework ทางกฎหมายที่ป้องกันไม่ให้ผู้เล่นเดียวมีอำนาจเหนือตลาดจ้างงานนักมวย ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มสนามมวยดั้งเดิมหรือไม่ว่ากลุ่มใดก็ตามแต่ ที่จะเข้ามามีอำนาจเหนือนักมวย หรือ นักสู้ ทั้งหลาย

การถกเถียงเรื่องมวยไทย 3 ยก vs 5 ยก ไม่ใช่การถกเถียงเชิงวัฒนธรรมล้วน ๆ เมื่อวิเคราะห์:

• ผ่านกรอบกฎหมาย: ไม่มีน้ำหนักในระบบกฎหมายไทย ทั้ง พ.ร.บ.กีฬามวย 2542 ⁷ และรัฐธรรมนูญ ม.40 ⁸ ไม่ได้ผูกขาดคำว่ามวยไทยไว้กับรูปแบบใด จะสามยกหรือ ห้ายก ก็มวยไทยทั้งนั้น
• ผ่านวิทยาศาสตร์การกีฬา: หลักฐานจาก McKee et al. ²¹, Bartsch et al. ²⁰, Baugh et al. ²², Strotmeyer et al. ²⁴, และงานวิจัยของ มศว ¹⁷ ชี้ว่า การลด cumulative head impact exposure น่าจะดีต่อสุขภาพระยะยาวของนักมวย
• ผ่านเศรษฐศาสตร์การเมือง: มันคือการปกป้อง rent structure ของกลุ่มผู้มีอำนาจในระบบเดิม โดยใช้วาทกรรมวัฒนธรรมเป็นเครื่องมือ ตามกรอบของ Andreff ³¹ และ Szymanski ³²

ในขณะเดียวกัน การยกย่องวันแชมเปี้ยนชิพ โดยไม่มีการวิพากษ์ก็เป็นความผิดพลาดในเชิงวิชาการ นวม 4 ออนซ์ ¹⁸,¹⁹, การเน้น KO และ โครงสร้าง monopsony-style contract ¹⁰,¹¹,¹²,¹³ ต่างมีปัญหาที่ต้องพูดถึงเช่นกัน

ประเด็นสุดท้ายที่ควรจดจำคือ: การถกเถียงเรื่องยกในมวยไทย ไม่ควรบดบังปัญหาที่ใหญ่กว่ามาก โดยเฉพาะ ปัญหามวยเด็ก ที่ยืนยันว่าเป็นวิกฤตทางสาธารณสุขระดับชาติ ระบบมวยไทยทั้งสองแบบ  ไม่ว่าจะเป็นระบบสนามดั้งเดิมหรือระบบของวันแชมเปี้ยนชิพ ก็ยังคงพึ่งพา pipeline ของเด็กที่เข้าสู่วงจรการชกตั้งแต่อายุน้อยเกินไป

หากทุกฝ่ายในวงการยอมพักการต่อสู้เรื่อง “จำนวนยก” และหันมาแก้ปัญหาโครงสร้างเหล่านี้ร่วมกัน ประโยชน์ที่แท้จริงจะตกกับนักมวย นักสู้ทั้งหลาย   ซึ่งเป็นเสียงที่เล็กที่สุดในวงจรอำนาจของอุตสาหกรรมนี้ และเป็นคนที่แบกน้ำหนักของการต่อสู้ที่แท้จริง

ถึงเวลาที่วิทยาศาสตร์การกีฬาและกฎหมายจะต้องยืนอยู่ข้างนักมวย ไม่ใช่ข้างระบบ

การแสดงผลประโยชน์ทับซ้อน Declare the Conflict of interest

ผู้เขียนดำรงตำแหน่งนายกสมาคมกีฬาศิลปะการต่อสู้แบบผสมแห่งประเทศไทย (TAMMA) ซึ่งมีบันทึกความร่วมมือ (MOU) กับ ONE Championship ในโครงการ Road to ONE, ONE Performance Institute และ TAMMA Online Platform ผู้เขียนยืนยันว่าบทความนี้เขียนขึ้นในฐานะนักวิชาการ ด้านวิทยาศาสตร์การกีฬา ไม่ใช่ในฐานะตัวแทนผลประโยชน์ของ ONE Championship และข้อโต้แย้งที่ปรากฏเป็นการวิเคราะห์ตามหลักฐานเชิงวิชาการที่ตีพิมพ์แล้วในวารสารระดับสากล ไม่ใช่การส่งเสริมองค์กรหรือธุรกิจใดโดยเฉพาะ

เอกสารอ้างอิง

1. Forbes Thailand. ชาตรี ศิษย์ยอดธง ยกระดับมวยไทยสู่พลังซอฟต์พาวเวอร์โลก [Internet]. Bangkok: Forbes Thailand; 2024 [cited 2026 Jul 10]. Available from: https://www.forbesthailand.com/people/fabulous-40s-and-50s/chatri-sityodtong-world-of-muay-thai-soft-power
2. Main Stand. Chatri Sityodtong: I will make Muay Thai the greatest comeback in history [Internet]. Bangkok: Main Stand; 2023 [cited 2026 Jul 10]. Available from: https://mainstand.co.th/en/muaythai/muaythai/article/14
3. Bang Tao Muay Thai. How Gambling Works at the Big Muay Thai Stadiums [Internet]. Phuket: Bangtao; 2024 [cited 2026 Jul 10]. Available from: https://bangtaomuaythai.com/how-gambling-works-at-the-big-muay-thai-stadiums/
4. Bangkok Post. Revolution at the home of Thai boxing after Covid KO [Internet]. Bangkok: Bangkok Post; 2021 Nov 16 [cited 2026 Jul 10]. Available from: https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2216419/
5. Kombat Group Thailand. The Tempo of Rounds in Muay Thai [Internet]. Phuket: Kombat Group; 2020 [cited 2026 Jul 10]. Available from: https://www.kombatgroup.com/tempo-of-muay-thai/
6. Turner AN. Strength and Conditioning for Muay Thai Athletes. Strength Cond J. 2009;31(6):78-92. doi:10.1519/SSC.0b013e3181b99603
7. พระราชบัญญัติกีฬามวย พ.ศ. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 116 ตอนที่ 128 ก. 15 ธันวาคม 2542.
8. รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 134 ตอนที่ 40 ก. 6 เมษายน 2560.
9. พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 134 ตอนที่ 70 ก. 7 กรกฎาคม 2560.
10. Cung Le v. Zuffa, LLC. Case No. 2:15-cv-01045, D. Nev. Settlement Agreement 2024.
11. Cohen Milstein Sellers & Toll PLLC. UFC MMA Fighters Antitrust Litigation [Internet]. Washington DC: Cohen Milstein; 2026 [cited 2026 Jul 10]. Available from: https://www.cohenmilstein.com/case-study/mixed-martial-arts-antitrust-litigation/
12. Blair RD, Liu O. Monopsony and Mixed Martial Arts: An Antitrust Analysis. Antitrust Bull. 2026. doi:10.1177/0003603X251401220
13. Kelley B. Hipster Antitrust and Labor Monopsony: Why the Federal Trade Commission Should Throw a Punch at the UFC. Iowa Law Rev. 2025;110:1949-84.
14. Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Paris: UNESCO; 2003 Oct 17.
15. Crisafulli A, Vitelli S, Cappai I, Milia R, Tocco F, Melis F, Concu A. Physiological responses and energy cost during a simulation of a Muay Thai boxing match. Appl Physiol Nutr Metab. 2009;34(2):143-50. doi:10.1139/H09-002
16. Cappai I, Pierantozzi E, Tam E, Tocco F, Angius L, Milia R, et al. Physiological responses and match analysis of Muay Thai fighting. Int J Perform Anal Sport. 2012;12(3):507-16. doi:10.1080/24748668.2012.11868614
17. Punthipayanon S, Pariyavuth P, Kusolwong P, Jangphonak P. Biomechanical Simulation of Boxing Glove Padding Effects on Punching Impact Forces: A Monte Carlo Approach. Lett Biomath. 2026;13(2):172-9.
18. Viano DC, Casson IR, Pellman EJ, Bir CA, Zhang L, Sherman DC, Boitano MA. Concussion in professional football: comparison with boxing head impacts—part 10. Neurosurgery. 2005;57(6):1154-72. doi:10.1227/01.NEU.0000187541.87937.D9
19. Walilko TJ, Viano DC, Bir CA. Biomechanics of the head for Olympic boxer punches to the face. Br J Sports Med. 2005;39(10):710-9. doi:10.1136/bjsm.2004.014126
20. Bartsch AJ, Benzel EC, Miele VJ, Morr DR, Prakash V. Boxing and mixed martial arts: preliminary traumatic neuromechanical injury risk analyses from laboratory impact dosage data. J Neurosurg. 2012;116(5):1070-80. doi:10.3171/2011.12.JNS111478
21. McKee AC, Stein TD, Nowinski CJ, Stern RA, Daneshvar DH, Alvarez VE, et al. The spectrum of disease in chronic traumatic encephalopathy. Brain. 2013;136(1):43-64. doi:10.1093/brain/aws307
22. Baugh CM, Stamm JM, Riley DO, Gavett BE, Shenton ME, Lin A, et al. Chronic traumatic encephalopathy: neurodegeneration following repetitive concussive and subconcussive brain trauma. Brain Imaging Behav. 2012;6(2):244-54. doi:10.1007/s11682-012-9164-5
23. Nowinski CJ, Bureau SC, Buckland ME, Curtis MA, Daneshvar DH, Faull RLM, et al. Applying the Bradford Hill Criteria for Causation to Repetitive Head Impacts and Chronic Traumatic Encephalopathy. Front Neurol. 2022;13:938163. doi:10.3389/fneur.2022.938163
24. Strotmeyer S, Coben JH, Fabio A, Songer T, Brooks M. Epidemiology of Muay Thai fight-related injuries. Inj Epidemiol. 2016;3(1):30. doi:10.1186/s40621-016-0095-2
25. Suwanwela NC, Ma R, Register-Mihalik JK. Concussion knowledge, attitudes and reporting intention among adult competitive Muay Thai kickboxing athletes: a cross-sectional study. Inj Epidemiol. 2018;5(1):22. doi:10.1186/s40621-018-0155-x
26. Laothamatas J, Plitponkarnpim A, Sangfai O, Suparatpriyakon T, Pongsopon M, Nakawiro D, et al. Child muaythai boxing: conflict of health and culture. Inj Prev. 2018;24(Suppl 2):A226-7. doi:10.1136/injuryprev-2018-safety.626
27. Suparatpriyakon T, et al. Evaluating Concussion Risk in Child Muay Thai Boxers. In: Proceedings of the 2024 5th International Conference on Intelligent Medicine and Health; 2024. p. 1-8. doi:10.1145/3715931.3715956
28. Isaranurug S, Adisak P. Estimated Prevalence of Child Muay Thai Fighters and Health Risks in Thailand. Ramathibodi Hospital Report; 2018.
29. Lumpinee Boxing Stadium [Internet]. Wikipedia; 2026 [cited 2026 Jul 10]. Available from: https://en.wikipedia.org/wiki/Lumpinee_Boxing_Stadium
30. Bangkok Post. Muay Thai gambling economics before COVID-19. Bangkok Post Special Report; 2020.
31. Andreff W. Governance issues in professional sports. J Sports Econ. 2007;8(3):313-21. doi:10.1177/1527002506287973
32. Szymanski S. Playbooks and Checkbooks: An Introduction to the Economics of Modern Sports. Princeton: Princeton University Press; 2009.

เกี่ยวกับผู้เขียน

Sirichet Punthipayanon Researcher

ศิริเชษฐ์ พูลทิพายานนท์ (Sirichet Punthipayanon, Ph.D.) การศึกษา ปริญญาเอก สาขาวิทยาศาสตร์การกีฬา (ชีวกลศาสตร์การกีฬา) Fellow of the Higher Education Academy (FHEA) ไลฟ์สไตล์ นอกจากงานวิชาการแล้ว เป็นคนชิลๆ ชอบใช้เวลาว่างไปเที่ยวที่ต่างๆ อ่านหนังสือ ดูหนัง ฟังเพลง ขี่จักรยาน Google Scholar · About

See Full Bio